Το παίγνιο της «κότας» και τα 12 ναυτικά μίλια

Εδώ και χρόνια η Τουρκία μας απειλεί με πόλεμο, στην περίπτωση που ασκήσουμε το δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια. Αυτό είναι το περίφημο casus belli (αιτία πολέμου). Πρόκειται για μία συμπεριφορά που είναι αντίθετη στο Διεθνές Δίκαιο, παραβιάζει κάθε κανόνα καλής γειτονίας και, βεβαίως, τις αρχές της ΕΕ που πρέπει να διέπουν τις σχέσεις τρίτων κρατών με τα κράτη μέλη της.

Με αυτόν τον τρόπο η Τουρκία έχει μεταφέρει το βάρος της απόφασης σε εμάς, εφαρμόζοντας απέναντί μας μία τακτική, που επιχειρεί να αποτρέψει μέσω της απειλής σύγκρουσης την άσκηση των δικαιωμάτων μας, και η οποία αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο γνωστά παίγνια, αυτό της «κότας» (“chicken”). Έτσι καταλήγουμε εμείς να προβληματιζόμαστε, όπως καθένας από τους δύο οδηγούς στο παίγνιο, για το αν όντως ο απέναντι, έστω και την τελευταία στιγμή, θα στρίψει ή αν θα επιμείνει στην πορεία του και θα υπάρξει σύγκρουση.

Στην περίπτωση αυτού του casus belli, οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί και η Τουρκία εφαρμόζει απέναντί μας την ίδια τακτική που εφαρμόσαμε εμείς απέναντί της κατά την κρίση του 1987, την οποία θα έπρεπε να μελετήσουν πολλοί αρμόδιοι και αναλυτές στον τόπο μας, ώστε να αντιληφθούν κάποια πράγματα για τη διαχείριση κρίσεων.

Η δική μας μακροχρόνια απραξία απέναντι στην απειλή πολέμου εκ μέρους της Τουρκίας, οδηγεί την τελευταία στο συμπέρασμα ότι λαμβάνουμε την απειλή της στα σοβαρά και ότι φοβόμαστε. Δεν έχουμε τουλάχιστον προσπαθήσει να δείξουμε ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο…

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή του να ανακηρύξουμε χωρικά ύδατα εύρους 12 ναυτικών μιλίων μόνο στο Ιόνιο σημαίνει ότι επιβεβαιώνουμε την άποψη της γείτονος, ότι φοβόμαστε, ότι η τακτική της είναι επιτυχής και ότι όπως η εν λόγω τακτική είναι αποτελεσματική στα χωρικά ύδατα, θα είναι αποτελεσματική και σε άλλα, για παράδειγμα στο θέμα της ΑΟΖ.

Με βάση τα παραπάνω είναι σκόπιμο να αποφευχθεί η κατά περιοχές επέκταση των χωρικών μας υδάτων, της οποίας τα συγκεκριμένα οφέλη δεν είναι προφανή. Όμως το ενδεχόμενο της επέκτασης στο σύνολο του θαλάσσιου μας χώρου θα πρέπει να εξετασθεί με νηφαλιότητα και σοβαρότητα και να αποφασισθεί τελικά το πρακτέο. Για μια τέτοια απόφαση, ωστόσο, χρειάζεται προετοιμασία και σχεδιασμός. Ας είμαστε έτοιμοι και ας περιμένουμε ή ας δημιουργήσουμε την κατάλληλη ευκαιρία για να το πράξουμε.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στις Απόψεις

Advertisements
Κλασσικό

Λόγος επαινετικός στον Καπετάνιο Παναγιώτη Τσάκο και στη ναυτοσύνη των Ελλήνων

Χαιρετισμός κατά την τελετή αναγόρευσης του Καπετάνιου Παναγιώτη Τσάκου σε Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος ΔΕΣ,

Αμφιθέατρο Τελετών Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Τετάρτη 15 Μαίου 2019, 19.00’.

Το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας είναι αυτοδημιούργητο! Ξεκίνησε ταπεινά στις δύσκολες ώρες του εμφυλίου για να ετοιμάσει επαγγελματίες που θα στήριζαν την μετέπειτα οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Αυτό το Ίδρυμα με πολλή δουλειά, μακριά από το κέντρο, ξεπέρασε κάθε προσδοκία και κατέστη διεθνώς γνωστό χάρη στους αποφοίτους του και το προσωπικό του, τον επαγγελματισμό και την επιστημοσύνη τους, αλλά και το βαρύ σε συμβολισμούς όνομά του. Εμείς εδώ είμαστε η δημιουργική και περήφανη Ελλάδα!

Σήμερα, κυρίες και κύριοι, τιμάμε στον Πανεπιστήμιο Μακεδονίας έναν άνθρωπο, επιτρέψτε μου την αναλογία, με παρόμοια διαδρομή, τον Καπετάνιο Παναγιώτη Τσάκο, και στο πρόσωπό του την διαχρονική δημιουργικότητα και ναυτοσύνη των Ελλήνων.

Όλα ξεκίνησαν στο Αιγαίο από τους Κρήτες και τον Μίνωα που «πρώτος … κυριάρχησε στο μεγαλύτερο μέρος της θαλάσσης». Και ακολούθησαν πολλοί άλλοι. Τα ελληνικά πλοία ταξίδευαν από την Κριμαία ως τις Κασσιτερίδες Νήσους. Και μετά, σιγά-σιγά, ήρθαν οι Αθηναίοι με τις περίφημες τριήρεις και τις ολκάδες, και οι Χιώτες, οι Μυτιληναίοι, οι Σαμιώτες, οι Κερκυραίοι, οι Συρακούσιοι. Και ο Αλέξανδρος με το ναυτικό του που ο Νέαρχος εξερεύνησε τον Ινδικό Ωκεανό, αλλά και οι Επίγονοι που επανειλημμένα ναυμάχησαν νικηφόρα τους Ρωμαίους. Και ακολούθησαν οι Βυζαντινοί δρώμονες και το υγρό πυρ, για να γράψει ο Κεκαυμένος στο Στρατηγικόν του «Ο στόλος εστίν η δόξα της Ρωμανίας».

Όταν σκλαβωθήκαμε, οι Έλληνες ναύτες σταμάτησαν τον κατακτητή γεμίζοντας τα σκάφη των Δυτικών και εγκαταλείποντας τους Οθωμανούς, για να έλθει η νίκη της Ναυπάκτου. Ακολούθησαν οι Υδραίοι, οι Σπετσιώτες, οι Ψαριανοί, οι Χιώτες και έφεραν πλούτο, και έβαλαν κανόνια για να ελευθερώσουν την πατρίδα και να την μεγαλώσουν, αργότερα, με προπομπό το θωρηκτό Αβέρωφ. Κι όλοι μαζί στον 20ό αιώνα δημιούργησαν το Εμπορικό μας Ναυτικό – το μεγαλύτερο στην οικουμένη, τον συντελεστή ισχύος μας στην ένταξή μας στην Ευρώπη, αλλά και σήμερα στον κόσμο, κι ας μην τόχουμε καταλάβει…

Όλα όμως αυτά δεν ήταν μόνο πλοία… Δεν ήταν καν ο Ποσειδώνας, η Γοργόνα ή ο Άη-Νικόλας. Ήταν οι άνθρωποι!  Άνδρες, λέει ο Θουκυδίδης, «είναι η πόλη και όχι τα τείχη και τα κενά ανδρών πλοία» (7.77.7).

Είμαστε εμείς όλοι, αλλά και άνδρες σαν τον Καπετάνιο που δημιούργησαν, που σήκωσαν την Ελληνική σημαία σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της υδρογείου, που έφεραν χρήματα στον τόπο, που στηρίζουν τον Ελληνισμό απανταχού της Γης.  Ακούστε μερικά μόνο από τα ονόματα των 96 πλοίων του: Ηρακλής, Οδυσσέας, Δέκαθλον, Πένταθλον, Αρχάγγελος, Παρθενών, Μαραθών, Προποντίς, Προμηθέας, Πυθέας, Περικλής, Πρωτέας, Ολυμπία, Σαλαμίνα, Σωκράτης, Άρτεμις, Αφροδίτη, Απόλλων, Άρης, Αριάδνη, Αιγαίας, Αμφιτρίτη, Δελφοί, Βόσπορος, Βυζάντιο, Βασιλεύουσα, Ειρήνη, Μαρία, αλλά και Eurochampion2004.

Ο Παναγιώτης Τσάκος είναι Καπετάνιος Χιώτης, ορμάται από έναν τόπο βασανισμένο από τις καταστροφές που υπέστη, αλλά και φημισμένο για την ναυτική του παράδοση και την προκοπή των ανθρώπων του. Η φήμη των Χίων ξεκινάει από την αρχαιότητα! Ο Θουκυδίδης και πάλι γράφει πως «οι Χίοι κατώρθωσαν να ευημερούν και να είναι συγχρόνως σώφρονες, και όσο περισσότερο αυξανόταν η ισχύς της πόλης τους, τόσο καλύτερα ρύθμιζαν τις υποθέσεις τους για να εξασφαλίζουν το μέλλον».

Με αυτές τις σκέψεις καλωσορίζω στη Σχολή Κοινωνικών, Ανθρωπιστικών Επιστημών και Τεχνών τον Καπετάνιο Παναγιώτη Τσάκο, τιμώντας την ιδιαίτερη πατρίδα του, τη ναυτοσύνη του, την επιχειρηματικότητά του, την αγάπη του για την Πατρίδα και ιδιαίτερα τη Μακεδονία, την σωφροσύνη του – αντάξια των προγόνων του – να στηρίξει τον Ελληνισμό και τον πολιτισμό μας απανταχού της Γης!

Αλλά και την ανθρωπιά του στους εργαζόμενους. Στην είδηση της αναγόρευσής του, με πλησίασε γιος ναυτικού του και μου μετέφερε ότι ο Καπετάνιος έτρωγε στο γραφείο του με τις οικογένειές τους όταν οι πατεράδες έπιαναν Πειραιά, ότι τα παιδιά τους όταν αρίστευαν τα έστελνε ταξίδια στο εξωτερικό και ότι όταν οι ναυτικοί του ήθελαν δάνειο για να αγοράσουν σπίτι, το έπαιρνε πάνω της η εταιρία για να αποφύγουν τους τόκους.

Από σήμερα ο Καπετάνιος θα ανήκει στον στενό κύκλο των επίτιμων διδακτόρων του Τμήματος, του μεγάλου θεωρητικού Kenneth Waltz, της Προέδρου του NYU Katherine Fleming, αλλά και δύο πρώην Προέδρων Δημοκρατίας, του Καρόλου Παπούλια και του Δημήτρη Χριστόφια.

Άξιος!

Κλασσικό

Η παράνομη στάση της Τουρκίας και η αντιμετώπιση της

Αναμφίβολα, η σημαντικότερη παρανομία της Τουρκίας είναι η συνέχιση της κατοχής εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι συστηματικές προσπάθειες προσάρτησης των Κατεχόμενων (όπως και της ισλαμοποίησής τους). Επίσης, η απειλή χρήσης ένοπλης βίας που υφίσταται σε καθημερινή βάση, ιδιαίτερα τελευταία λόγω της ανακάλυψης των υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η δεύτερη τουρκική παρανομία είναι οι διαρκείς, σκόπιμες και συστηματικές παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου και οι παραβάσεις των διεθνών κανόνων εναέριας κυκλοφορίας, οι οποίες ξεκίνησαν εδώ και αρκετές δεκαετίες επί κεμαλικού καθεστώτος και συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Ο αριθμός και οι τύποι των παραβιάσεων/παραβάσεων κατά την τελευταία δεκαετία εμφανίζονται στον πίνακα και εντυπωσιάζουν αρνητικά.

Οι παραβιάσεις αυτές, όπως φαίνεται, πραγματοποιούνται συχνά με οπλισμένους σχηματισμούς και εξελίσσονται σε αερομαχίες. Τα δύο αυτά στοιχεία, πέρα από το κόστος για τον Έλληνα φορολογούμενο, δείχνουν την επικινδυνότητα της συγκεκριμένης δραστηριότητας, καθώς μπορούν να οδηγήσουν σε ατύχημα με κάποιο αεροσκάφος είτε πολιτικό είτε μαχητικό.

Ένα τέτοιο μοιραίο γεγονός είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε κρίση με απρόβλεπτες συνέπειες. Ωστόσο, το σημαντικότερο είναι η παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Γι’ αυτό και πρέπει τουλάχιστον να προσπαθήσουμε να τεθεί ένα τέλος σε αυτήν την κατάσταση. Πώς;

ΟΧΙ ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ

Πέρα από την προσήλωσή μας στη λογική της αποτροπής και το απαραίτητο γι’ αυτήν είδος ισχύος, θεωρώ ότι τα διπλωματικά μέσα δεν έχουν εξαντληθεί ούτε και η πίεση με διαδικασίες που προσφέρει η διεθνής έννομη τάξη. Και αυτά είναι η διαδοχική σύγκληση οργάνων διεθνών φορέων –ανάλογα με το θέμα προς συζήτηση και τη συγκυρία– όπως του Συμβουλίου της ΕΕ, του Συμβουλίου του ΝΑΤΟ, του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ αλλά και η προσπάθεια τα παραπάνω θέματα να φθάσουν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Είναι βέβαιο ότι η Τουρκία θα προσπαθήσει να παρεμποδίσει τέτοιου είδους πρωτοβουλίες και δεν πρόκειται να δεχθεί την αρμοδιότητα του Διεθνούς Δικαστηρίου. Ωστόσο, η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχίζεται, χωρίς καμία διαμαρτυρία ή αντίδραση και οι εν λόγω προσπάθειες στην περίπτωση που θα επιχειρηθεί να ξεκινήσουν:

1. Θα φέρουν τα ζητήματα με τον επισημότερο τρόπο στο διεθνές προσκήνιο.
2. Θα δηλώσουν και τη δια της διπλωματίας αποτρεπτική μας διάθεση.
3. Μπορεί να συμβάλλουν στο να μειωθεί τουλάχιστον η πίεση στο Αιγαίο και στην Κύπρο.
4. Θα φέρουν πολιτικά-διπλωματικά την Τουρκία σε θέση άμυνας και θα πρέπει να ξοδέψει διπλωματικό κεφάλαιο.
5. Όλοι οι διεθνείς παράγοντες θα έχουν ενημερωθεί στην περίπτωση κάποιας δυσάρεστης και απευκταίας εξέλιξης.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στην SLpress

Κλασσικό

Η «γαλάζια πατρίδα»… του Ερντογάν. Ένα νέο όχημα διεκδικήσεων;

Τον τελευταίο χρόνο οι Ερντογάν, Ακάρ και Τσαβούσογλου έχουν εισάγει και επαναλαμβάνουν κάθε φορά που βρίσκουν σχετική ευκαιρία την έκφραση «γαλάζια πατρίδα». Άραγε ποια να είναι αυτή η «γαλάζια πατρίδα» της Τουρκίας, η οποία ξαφνικά εμφανίστηκε στη ρητορική τους;

Όταν την άκουσα για πρώτη φορά, προσέγγισα την έκφραση με χιούμορ. Πώς ένας λαός, αρχικά κτηνοτρόφων, με καταγωγή από την Κεντρική Ασία, του οποίου μάλιστα ο ναύαρχος δεν μπορούσε να βρει τη Μάλτα, μπορεί να έχει «γαλάζια πατρίδα»;

Όμως μετά από τις πολλές επαναλήψεις, σκέφτομαι ότι δεν το λένε τυχαία και ότι με αυτόν τον τρόπο επιχειρούν να θεμελιώσουν ή να «νομιμοποιήσουν» διεκδικήσεις σε θέματα της ΑΟΖ, όπως συνήθως κάνουν στα ζητήματα της θάλασσας, καθώς δεν έχουν το διεθνές δίκαιο με το μέρος τους.

Σε τούτο άλλωστε οδηγούν τα παρακάτω στοιχεία:

  1. Η Τουρκία διεκδικεί, αντίθετα με το διεθνές δίκαιο, υφαλοκρηπίδα μέχρι τη μέση του Αιγαίου, επειδή τα μικρά στο μέγεθος νησιά μας ‘κάθονται’ γεωλογικά πάνω στην υφαλοκρηπίδα της Μικράς Ασίας, η οποία, ούσα αυτή ογκώδης, προεκτείνεται κάτω από τα νερά του αρχιπελάγους μας.
  2. Η συγκεκριμένη λογική στηρίζεται στην αντίληψη του 19ου αιώνα περί «ζωτικού χώρου» (lebensraum), την οποία υιοθέτησαν για τις επεκτατικές τους βλέψεις και οι Ναζί. Η Γερμανία, δηλαδή, χρειαζόταν, ως μεγάλη χώρα, «ζωτικό χώρο» για να μπορεί να αναπνέει. Τούτη η άποψη μεταλαμπαδεύτηκε στην Τουρκία από τους Γερμανούς εκπαιδευτές του Τούρκων αξιωματικών, που αποτέλεσαν την μετέπειτα ηγεσία της χώρας. Δυστυχώς, έκφανση αυτής της λογικής ήταν και η διατύπωση περί «ζωτικών συμφερόντων» της γείτονος στη Συμφωνία της Μαδρίτης, που υπεγράφη το 1997 από τους Σημίτη και Ντεμιρέλ..
  3. Το ίδιο σκεπτικό χρησιμοποιείται από την Τουρκία και στην περίπτωση του Καστελόριζου. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι δεν μπορεί ένα τόσο μικρό νησί να στερεί στην ίδια, με τον όγκο που διαθέτει, το δικαίωμα να έχει ΑΟΖ. Πρόκειται για μία πολιτική λογική, του όγκου και της ισχύος, που προφανώς δεν στηρίζεται  στο Διεθνές Δίκαιο.
  4. Η νέο-οθωμανική εξωτερική πολιτική εμπνέεται σε μεγάλο βαθμό στο κείμενο του Νταβούτογλου Το Στρατηγικό Βάθος (Εκδόσεις Ποιότητα). Σε αυτό ο συγγραφέας, πρώην Υπουργός Εξωτερικών και πρώην Πρωθυπουργός, αφιερώνει υποκεφάλαιο (6.3.3.1) με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ο θαλάσσιος ζωτικός χώρος και το Αιγαίο». Θεωρώ ότι τα σχόλια περιττεύουν…

Πέρα όμως από τα περί ζωτικού χώρου και στρατηγικού βάθους, ένα άλλο στοιχείο που μπορεί να προστεθεί στον προβληματισμό μας είναιη ιστορία του θεσμού της ΑΟΖ. Αυτή δεν αποκαλούνταν έτσι εξ αρχής. Ξεκίνησε ως διεκδίκηση των κρατών της δυτικής ακτής της Νότιας Αμερικής, τα οποία, μη διαθέτοντας γεωλογικά υφαλοκρηπίδα, επιχείρησαν να διασφαλίσουν τα πέραν των χωρικών τους υδάτων πλούσια σε αλιεία ύδατά τους, διαμορφώνοντας μία νέα ζώνη, πού τότε αποκάλεσαν «πατρογονική» θάλασσα (“patrimonial sea”). Με άλλα λόγια, καθώς δεν υπήρχε στο τότε Διεθνές Δίκαιο κάποια τέτοια ζώνη ή δικαίωμα, αυτά προσπάθησαν να την δημιουργήσουν πολιτικά, επικαλούμενα την έννοια μιας κάποιας κληρονομιάς που προέκυπτε από τα βάθη του χρόνου. Μήπως αυτό το ιστορικό προηγούμενο στην ιστορία του Δικαίου της Θάλασσας θυμίζει κάτι από «γαλάζια πατρίδα»;

Τα παραπάνω στοιχεία εκτιμώ ότι πρέπει να μας προβληματίσουν. Από την πλευρά μας πάντως, μέχρι στιγμής δεν έχω καταγράψει κάποια αντίδραση. Ωστόσο, επειδή στα εθνικά ζητήματα και ειδικά στις σχέσεις μας με την γείτονα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, μήπως είναι καιρός να ζητηθούν κάποιες εξηγήσεις;

Το άρθρο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στη Huffington Post

Κλασσικό

Νηφάλια αποφασιστικότητα: η απάντηση στη λαγνεία ή στο φόβο του πολέμου με την Τουρκία!

Η επιθετική και προκλητική συμπεριφορά της Τουρκίας στο διεθνές σύστημα και η εχθρική ρητορική του Προέδρου της Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και ανώτερων κυβερνητικών στελεχών, έχουν προκαλέσει ανησυχία στην Ελλάδα με δύο ερωτήματα να κυριαρχούν: το αν θα γίνει πόλεμος και το ποια πρέπει να είναι η στάση της χώρας μας απέναντι στην γείτονα.

Όσο και αν είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για το μέλλον, η απάντηση στην πρώτη ερώτηση, με βάση τα ισχύοντα σήμερα και χωρίς την επέλευση κάποιου τυχαίου ή απρόβλεπτου γεγονότος, θα πρέπει να είναι αρνητική. Και τούτο διότι η ηγεσία της Τουρκίας, ακόμη και αν επιθυμούσε την σύγκρουση, από το μια γνωρίζει ότι θα υποστεί πολύ μεγάλο κόστος και, κυρίως, από την άλλη έχει μία σειρά προβλημάτων να αντιμετωπίσει στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, καθώς και άλλες πολιτικές και ιδεολογικές προτεραιότητες.

Στο εσωτερικό, το πρώτο και σημαντικότερο πρόβλημά της, που ονομάζω και «αχίλλειο πτέρνα», είναι η οικονομία της, η οποία τελεί σε «υπερθέρμανση» και διαρκώς επιδεινώνεται. Το δεύτερο, γνωστό από παλιά, είναι το Κουρδικό και η δράση του PKK, το τρίτο, που φαίνεται να έχει κοπάσει, είναι η ισλαμιστική τρομοκρατία, και το τέταρτο η εσωτερική διαμάχη λόγω της εκκαθάρισης των πολιτικών αντιπάλων του Ερντογάν. Στο εξωτερικό η Τουρκία έχει εμπλακεί στον πόλεμο της Συρίας, θεωρεί απειλή την οργάνωση και τυχόν αυτονόμηση των εκεί Κούρδων, ενώ, ασφαλώς υπάρχει και το ζήτημα του ιρακινού Κουρδιστάν.

Αυτά τα ζητήματα ή ανάγκες προσδιορίζουν τις προτεραιότητες για τον Ερντογάν, ο οποίος, επιπλέον, έχει επωμισθεί και την υλοποίηση του ιδεολογικού προτάγματος του νεο-οθωμανισμού στο εσωτερικό, με κοινωνικές εκ των άνω κατευθυνόμενες αλλαγές, αλλά κυρίως στο εξωτερικό. Πρόκειται για την ιδεολογία ανασύστασης της επιρροής της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή, όπως παλαιότερα των Οθωμανών, που οδηγεί διαρκώς και ακατάπαυστα την Τουρκία σε διαμάχες με τους γείτονές της, αλλά και πιο πέρα με χώρες όπως η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, το Ισραήλ, τα κράτη της ΕΕ, ακόμη και τις ΗΠΑ, που απειλήθηκαν με «οθωμανικό χαστούκι».

Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό, με τις επερχόμενες εκλογές του 2019, οδηγούν την τουρκική ηγεσία σε νευρικότητα και σε τριβές με τους περισσότερους γείτονες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Από εμάς η Τουρκία επιζητεί την ικανοποίηση περιστασιακών αιτημάτων, την επιβολή κόστους διά της φθοράς, αλλά και την επίτευξη αλλαγών σε ζητήματα που αφορούν το Αιγαίο ή άλλα, χωρίς όμως να είναι έτοιμη να υποστεί το κόστος που θα σήμαινε μία ανοιχτή σύγκρουση με την Ελλάδα. Διότι πάρα πολύ απλά, γνωρίζουν οι Τούρκοι ότι η Ελλάδα δεν είναι Αφρίν, που ακόμη και αυτό έκαναν, εναντίον ατάκτων στρατιωτικών μονάδων, πενήντα οκτώ μέρες για να ελέγξουν. Με δεδομένη την ισχύ της χώρας μας, ακόμη και σε αυτήν την δύσκολη οικονομική συγκυρία, γνωρίζει η γείτων πως το κόστος στην ξηρά, στην θάλασσα και στον αέρα θα είναι πολύ μεγάλο αν αναλάβει την οποιαδήποτε εναντίον μας προσπάθεια.

Και εμείς; Εμείς πρέπει να μάθουμε να ζούμε με την απρόβλεπτη γείτονα και να την αντιμετωπίσουμε με νηφάλια αποφασιστικότητα. Τι σημαίνει όμως «νηφάλια αποφασιστικότητα»;

Σημαίνει ότι, χωρίς κατευνασμό, δεν παρασυρόμαστε από δηλώσεις του οποιουδήποτε αξιωματούχου ή από προκλήσεις και, σε κάθε περίπτωση, αντιδρούμε, μόνο εφόσον κρίνουμε ότι πρέπει, αναλογικά, προοδευτικά και κλιμακωτά. Σημαίνει ότι απαντούμε στον τόπο, στον χρόνο, με τα μέσα (πολιτικά ή οικονομικά ή στρατιωτικά ή συνδυασμό) και με τον τρόπο που εμείς διαλέγουμε, μάλιστα δε, γνωρίζοντας ότι έχουμε το πλεονέκτημα και την πρωτοβουλία στις συγκεκριμένες κινήσεις, οι οποίες θα επιφέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Σημαίνει ότι της επιβάλλουμε κόστος διαφόρων μορφών, ξεκινώντας από τα πεδία της πολιτικής, της οικονομίας και της επικοινωνίας (εικόνας), χωρίς όμως να αποκρύπτουμε και το στρατιωτικό. Σημαίνει επίσης ότι κάθε κίνηση θα πρέπει να υπακούει σε μία επιμέρους ή γενικότερη πολιτική απέναντι στην Τουρκία, την οποία θα πρέπει να εκπονήσουμε και όλοι να συμφωνήσουμε. Διότι, για να θυμηθούμε τον Κλαούζεβιτς, ο πόλεμος και γενικότερα η χρήση των στρατιωτικών μέσων δεν είναι και δεν πρέπει να είναι τίποτε άλλο παρά η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα. Σημαίνει τέλος ότι δηλοποιούμε στην αντίπαλη πλευρά την ικανότητά μας και την απόφασή μας να δράσουμε, ώστε να μην υπάρχουν περιθώρια παρερμηνείας των προθέσεών μας και των ικανοτήτων μας.

Η νηφαλιότητα είναι κρίσιμη γιατί, όπως προειδοποίησε ο Θουκυδίδης, μία πολεμική σύγκρουση είναι άγνωστο το πώς θα εξελιχθεί (ἄδηλα γὰρ τὰ τῶν πολέμων, 2.11). Ο ίδιος όμως υπογράμμισε ότι και η αποφασιστικότητα είναι απαραίτητη, καθώς τον όποιο επιδρομέα αποτρέπουν εκείνοι που είτε δρουν προληπτικά είτε δεν του αφήνουν καμία αμφιβολία ότι θα αντισταθούν (6.24).

Δημοσιεύτηκε στο ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΑΠΕ ΜΠΕ

Κλασσικό

Εκλογές στην Τουρκία. Πέντε λόγοι, δύο στόχοι και η επόμενη μέρα

Στις 18 Απριλίου 2018 ο Έρντογαν, μέσα σε ένα πολιτικό και νομικό κλίμα εντεινόμενης ανελευθερίας και αυταρχισμού που σηματοδοτεί ένα κατ’επίφαση δημοκρατικό πολίτευμα, προκήρυξε πρόωρες προεδρικές και βουλευτικές «εκλογές» για τις 24 Ιουνίου. Οι λόγοι που τον οδήγησαν σε αυτήν την απόφαση είναι πέντε.

Ο πρώτος είναι ότι η σύντομη προεκλογική περίοδος ευνοεί τα ήδη υπάρχοντα κόμματα, κυρίως δε το δικό του AKP, ενώ λειτουργεί αρνητικά για τα υπόλοιπα, που μάλλον αιφνιδιάστηκαν. Τούτο ισχύει, κυρίως, για εκείνα τα κόμματα που μπορεί να του κόψουν ψήφους, είτε από τα δεξιά, όπως το «Καλό Κόμμα» της Άκσενερ ή το «Κόμμα Ευτυχίας» του Καραμολάογλου, είτε από τα αριστερά, όπως το φιλοκουρδικό κόμμα, του οποίου, άλλωστε, ο φυσικός ηγέτης, ο Ντεμιρτάς, βρίσκεται εδώ και πολύ καιρό στη φυλακή.

Ο δεύτερος λόγος είναι για να μην συμπέσουν οι προεδρικές και βουλευτικές εκλογές με τις δημοτικές του 2019, στις οποίες η ψήφος είναι πιο χαλαρή. Προφανώς, μία τέτοια διάθεση, σε συνδυασμό με τις έντονες τοπικές διαφοροποιήσεις, θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις επιδόσεις του ιδίου και του κόμματός του στις άλλες δύο.

Τρίτος λόγος φυσικά είναι η επιδεινούμενη τουρκική οικονομία της οποίας το μέλλον καθίσταται αβέβαιο και η κατάστασή της επηρεάζει όλο και περισσότερο τα πολιτικά πράγματα της Τουρκίας. Ακόμη και τώρα, με λιγότερες από είκοσι μέρες για τις εκλογές, τίποτε δεν αποκλείει την ραγδαία επιδείνωσή της, στοιχείο που καθιστά το Έρντογαν εξαιρετικά ευάλωτο για τους αντιπάλους του.

Τέταρτος, ότι το κυβερνών κόμμα ευνοείται σημαντικά από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η οποία, την ίδια μέρα που αποφασίζονταν οι εκλογές, παρατάθηκε για τρεις ακόμη μήνες. Συνεπώς, οι εκλογές θα διεξαχθούν υπό το ίδιο καθεστώς ανελευθερίας, όπως το δημοψήφισμα του 2017.

Τέλος, ο Έρντογαν ευνοείται από την πρόσκαιρη ύφεση της δράσης του PKK στο εσωτερικό, την προβληθείσα στο εσωτερικό ως «νίκη» του στο Αφρίν, μετά την εισβολή των τουρκικών στρατευμάτων στη Συρία, αλλά και την όποια ενίσχυση του ηγετικού του προφίλ, το οποίο, εκτός των καλά οργανωμένων λαϊκών συγκεντρώσεων, φρόντισε να καλλιεργήσει μέσω συναντήσεων με ηγέτες μεγάλων δυνάμεων, όπως των ΗΠΑ, Ρωσίας, Γερμανίας, Ηνωμένου Βασιλείου, κλπ.

Αν αυτοί είναι οι λόγοι για το πρόωρο των εκλογών, ποιος είναι ο στόχος του; Ο κυρίαρχος – αν όχι μοναδικός – στόχος του Έρντογαν είναι να επανεκλεγεί Πρόεδρος και, ει δυνατόν, να κερδίσει την πλειοψηφία στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Με βάση την κατάσταση στην χώρα και τις μετρήσεις, αν και θα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί με αυτές, ο Έρντογαν μπορεί να πετύχει και του δύο στόχους, με τον πρώτο να φαίνεται πιο εφικτός από τον δεύτερο. Υπάρχει δηλαδή και το ενδεχόμενο ο Έρντογαν να επανεκλεγεί Πρόεδρος, αλλά να μην διαθέτει την πλειοψηφία των βουλευτών, γεγονός που θα λειτουργήσει ως τροχοπέδη στην υλοποίηση των όποιων και πολλών μεγαλεπήβολων σχεδιασμών του.

Ωστόσο, τα πάντα παραμένουν ανοιχτά. Η έκβαση των εκλογών, παρά τους μηχανισμούς του κράτους και του κυβερνώντος κόμματος, εξαρτάται από παράγοντες εξωτερικούς, όπως τις σχέσεις του Έρντογαν με την Δύση και το αν καταφέρει να βρίσκει χρήμα στις διεθνείς αγορές κατά τις αμέσως επόμενες μέρες. Εξαρτάται επίσης και από εσωτερικούς παράγοντες, όπως την στρατηγική που θα ακολουθήσουν τα διαφορετικά κόμματα της αντιπολίτευσης και την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας τους.

Και η επόμενη μέρα; Αν τελικά ο Έρντογαν κερδίσει τα δύο εκλογικά στοιχήματα, θα συνεχίσει το νεο-οθωμανικό του όνειρο, προσπαθώντας να ισλαμοποιήσει ακόμη περισσότερο την κοινωνία, να εξαπλώσει την Τουρκία προς τα νότια, να εγείρει διεκδικήσεις στα δυτικά, να υλοποιήσει τα φαραωνικά του σχέδια για μεγάλα έργα (τεχνητή ζεύξη Μαύρης Θάλασσας-Βοσπόρου, πυρηνικά εργοστάσια), να αποκτήσει στρατηγικά όπλα και, εν τέλει, να μετατρέψει την Τουρκία σε παίκτη παγκόσμιου επιπέδου. Με λίγα λόγια, να γίνει αυτός ο πατέρας του Έθνους στη θέση του Κεμάλ ή αντίστοιχης αξίας ηγέτης με τον Μωάμεθ, όπως υποσυνείδητα παρακινούσαν τους θεατές τους να σκεφτούν τα πρόσφατα εορταστικά για την άλωση της Πόλης βίντεο.

Ασφαλώς, είτε πετύχει τους εκλογικούς του στόχους είτε όχι, το μεγάλο του πρόβλημα είναι η οικονομία, της οποίας την επιδείνωση δεν μπορεί να σταματήσει. Η οικονομία είναι η «αχίλλειος πτέρνα» του. Ό,τι και αν γίνει στις 24 Ιουνίου, όποιος και αν εκλεγεί, θα έχει το μεγάλο βάρος να αποτρέψει την επιδείνωση της οικονομίας – γεγονός που θα ανατρέψει υφιστάμενους πολιτικούς σχεδιασμούς ή μεγαλεπήβολα σχέδια.

Τι θα σημάνει κάτι τέτοιο για την εξωτερική συμπεριφορά της Τουρκίας; Σίγουρα θα οδηγήσει τους όποιους κυβερνώντες να αναζητήσουν χρήματα στην Δύση, μακριά από κράτη όπως η Ρωσία, και, ενδεχομένως, σε πιο συνεπείς με την Δύση σχέσεις. Επίσης, μία τέτοια κατάσταση μειώνει ακόμη περισσότερο τις πιθανότητες να επιχειρήσει η Τουρκία να εξάγει την κρίση στο εξωτερικό, όπως προς την Ελλάδα ή και την Κύπρο. Και τούτο διότι με δεδομένους τους δύο πολέμους που έχει στα νότια σύνορα και το Κουρδικό στο εσωτερικό, μία τέτοια επιλογή θα είναι ακόμη πιο δαπανηρή σε κόστος (οικονομικό, πολιτικό και στρατιωτικό), αφού, πολύ απλά, η Ελλάδα δεν είναι ούτε Συρία, ούτε Ιράκ, ούτε Αφρίν…

Τα παραπάνω βεβαίως δεν σημαίνουν ότι η Τουρκία δεν θα συνεχίσει τις μικροεντάσεις και δεν θα στείλει το ερευνητικό της σκάφος στην ΑΟΖ της Κύπρου. Το παρόν μέγεθος και ισχύς της, καθώς και η κυρίαρχη εθνικιστική ιδεολογία που διαπερνά κυβέρνηση και αντιπολίτευση, δεν αφήνουν πολλά περιθώρια από την επιλογή τού να είμαστε προετοιμασμένοι, αλλά και πάντα νηφάλια αποφασιστικοί.

Δημοσιεύτηκε στο ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΑΠΕ ΜΠΕ

Κλασσικό

New Paper: THE MENA REGION POWER COMPETITION AND THE CHALLENGES TO SECURITY

Abstract

The paper presents the challenges to stability arising in the MENA region and having a possible impact on Western peace and security. It identifies the regional actors’ efforts to maximize their power, Russia’s revisionist efforts, China’s ambitions, as well as the phenomena (or asymmetric threats) of migration and terrorism. The paper focuses on the competition of power and concludes that the strategic value of the region around the South Eastern Mediterranean has increased, that Western states should determine and coordinate their policies, and their institutions should increase their efforts and presence, cooperating, among others, with other pro-Western countries in the region.

Introduction 

The purpose of this paper is to discuss the short- and long-term challenges to Western security, appearing in the Middle East and North Africa (MENA) region.1 To do so I am going
to present the policies of both regional and international actors, who, as they compete for power and hegemony in the region, endanger peace and stability. In my opinion the reasons
of the current instability remain systemic, non-domestic, and in no case due to religious antagonisms. After all, in Syria, Iraq, or Libya, no-one is fighting over the issue who is the rightful successor to Prophet Mohammed, but over who is going to control, partially or
totally, these three states.

This approach, focusing on power competition, is rather a traditional one. It distances itself, however, from the two dominant and often aphoristic tendencies that are usually
adopted by some of the political literature and the press in order to understand these issues and analyse the events of this region. The first claims that the basic cause of what is happening
in the region is a competition for energy resources (hydrocarbons), provided by the simplistic approach of geography to international politics, usually supported with maps and
(often imaginary) plans for pipelines. The second approach focuses on intra- or inter-faith hate and clashes. It claims that the cause of the instability in the region is religion, appearing
both as a competition between the two dominant Muslim denominations, Sunni and Shia Islam, and as an effort of some of their factions to wage a war against the infidels of the
region and, more generally, of the West.

Obviously, in my perspective, both explanations are essentially inadequate as they focus on the partial and not the general… Download the paper.

Κλασσικό